دنیای زبان

چگونه زبان انگلیسی جهانی شد

چگونه زبان انگلیسی جهانی شد
نوشته شده توسط مهدی فیروزی

اینکه چگونه زبان انگلیسی جهانی شد پرسش بسیاری از ماست. آنچه در ادامه می‌خوانید، مقاله‌ای است به قلم الکس هاموند و ترجمه‌ی بنده که با تغییرات فراوان نسبت به مقاله‌ی اصلی منتشر می‌کنم. امیدوارم اگر شما هم دوست دارید بدانید چگونه زبان انگلیسی جهانی شد پاسخ خود را در این نوشته بیابید.

پانصد سال پیش، جمعیت کره‌ی زمین حدود ۵۰۰ میلیون نفر بود و از این تعداد، فقط حدود ۱/۲ درصد، یعنی در نهایت پنج تا هفت میلیون نفر به زبان انگلیسی صحبت می‌کردند؛ تقریباً همه‌ی آنها هم در جزایر بریتانیا ساکن بودند. اما امروزه حدود ۱/۸ میلیارد نفر انگلیسی صحبت می‌کنند، تقریباً ۲۴ درصد از کل جمعیت کره‌ی زمین.

چگونه زبان انگلیسی جهانی شد

راستش این است که رشد زبان انگلیسی و اینکه چگونه زبان انگلیسی جهانی شد ربطی به ساختار یا ویژگی‌های ذاتی‌اش نداشته و ندارد، بلکه بیشتر به مسائل سیاسی مربوط می‌شود. اما ساده‌انگارانه است که بگوییم نقشه‌ی دولت انگلستان، و زیر سر چرچیل بوده است! در ادامه خواهید خواند که زبان انگلیسی، بیش از آنکه جهان‌شمولی خود را مدیون بریتانیای کبیر بداند، باید از ایالات متحده‌ی آمریکا سپاس‌گزار باشد.

امپراتوری بریتانیا و مستعمراتش

چگونه زبان انگلیسی جهانی شد - امپراتوری بریتانیا

در امپراتوری بریتانیا، تجارت رونق فراوانی داشت، بنابراین بریتانیایی‌ها بیشتر در سفر بودند. به همین خاطر زبان انگلیسی در بسیاری از جوامع آسیایی و افریقایی که مردمش در اصل به زبان دیگری صحبت می‌کردند، رواج یافت. در حقیقت این زبان راه خود را از طریق تجارت و حکومت و آموزش در فرهنگ‌های دیگر باز کرد.

شاید حدود هزار سال از شکل‌گیری انگلستان می‌گذشت که ملوانان و سربازان و مهاجران و تاجران و ماموران امپراتوری بریتانیا، کم‌کم زبان انگلیسی را به سایر نقاط جهان بردند؛ و قبل از آنکه کشورها و فرهنگ‌های مختلف به فکر چیزهایی هم‌چون سیاست زبانی بیفتند، زبان انگلیسی به چهار گوشه‌ی جهان رسیده بود.

برای مدتی طولانی، دانستن زبان انگلیسی، تنها راه دست‌یابی به تحصیلات بود، خواه در مدارس بریتانیاییِ آفریقا و خواه در دانشگاه‌های سطح اولِ هند. این مسئله، در برخی از پرجمعیت‌ترین کشورهای دنیا، قشر نخبه‌ی انگلیسی‌زبانی ایجاد کرد که خواه و ناخواه به اهمیت و رشد این زبان در جوامع خودشان دامن زدند.

بسیاری از کشورهای تحت استعمار بریتانیا، پس از آنکه استقلال خود را به دست آوردند، رسماً و برای نخستین بار، چندزبانه شدند، اما گروه‌های مختلف به زبانی برای برقراری ارتباط با یکدیگر و با مردم دیگر کشورها نیاز داشتند. باز هم پاسخ، زبان انگلیسی بود. (anewlanguageisanewlife.com)

اکنون انگلیسی، در ۷۵ نقطه‌ی جهان، زبان غالب یا زبان رسمی است؛ میراثی که از امپراتوری بریتانیا به جا مانده و هم‌چنان نقش مهمی در سطح حکومتی بسیاری از جوامع آسیایی و آفریقایی ایفا می‌کند.

در اوایل قرن بیستم، امپراتوری بریتانیا آن‌قدر گسترده شد که حدود یک چهارم از سطح کره‌ی زمین را تحت نفوذ خودش داشت. آن هم به جز ایالات متحده. به قول معروف، «در امپراتوری بریتانیا، خورشید هرگز غروب نمی‌کرد.» البته امروزه دیگر خورشید این امپراتوری غروب کرده، اما زبان انگلیسی هم‌چنان زبان مهمی در سراسر دنیاست.

البته انگلیسی نخستین زبان مستعمرات اروپا نبود؛ پرتغالی و هلندی پیش از آن قاره‌ی اروپا را ترک کرده بودند. در اوایل قرن نوزدهم هم فرانسوی زبان شماره یک در ارتباطات بین‌المللی بود. بنابراین اتفاق تازه‌تری باید می‌افتاد تا موقعیت بین‌المللی منحصربه‌فرد این زبان را رقم بزند.

تولد ایالات متحده‌ی آمریکا

چگونه زبان انگلیسی جهانی شد - تولد ایالات متحده‌ی آمریکا

بنیان‌گذاران ایالات متحده‌ی آمریکا که به خوبی با اهمیت نقش زبان در شکل‌گیریِ هویت ملی آشنا بودند، در فرایند پایه‌گذاری این کشور، به دنبال زبانی بودند که مردم را به هم نزدیکتر کند. انگلیسی زبان اکثریت بود، پس باید توسعه می‌یافت.

البته انگلیسی‌زبان‌ها تنها اروپایی‌هایی نبودند که پا به آمریکای شمالی گذاشتند، بلکه زبان‌های اسپانیایی و فرانسوی و هلندی و آلمانی هم به طور گسترده‌ای صحبت می‌شدند؛ و همه‌ی این زبان‌ها هم با موج مهاجران اروپایی در طی قرن‌های بعدی، در آمریکا رواج بیشتری یافتند.

جالب است بدانید که در آغاز قرن بیستم، چندین ایالت آمریکا تدریس زبان‌های خارجی در مدارس خصوصی و حتی خانه‌ها را ممنوع اعلام کردند. تازه در سال ۱۹۲۳ بود که دادگاه عالی ایالات متحده محدودیت‌های مربوط به آموزش خصوصی زبان را برداشت.

حتی امروزه هم انگلیسی زبان رسمی ایالات متحده‌ی آمریکا نیست، اما بدون شک، زبان غالب در این کشور است.
اگر ترقی ایالات متحده‌ی آمریکا در قرن بیستم نبود، امروزه چشم‌انداز زبان جهان بسیار متفاوت بود.

دو جنگ جهانی و پیشرفت آمریکا

چگونه زبان انگلیسی جهانی شد - جنگ‌های جهانی و زبان انگلیسی

همین‌طور که در سال‌های پس از ۱۹۴۵ اروپا در حال بازسازی خودش بود، ایالات متحده‌ی آمریکا با رشد چشم‌گیری مواجه شد. کسب‌وکارهای آمریکایی راه کمپانی هند شرقی بریتانیا که سال‌ها بود به حال خود رها شده بود را ادامه دادند و انگلیسی را به عنوان زبان تجارت به اقصی نقاط جهان بردند. نفوذ تجارت آمریکا در ترکیب با میراثی که امپراتوری بریتانیا در سراسر دنیا از خود به جا گذاشته بود، زبان انگلیسی را به زبان اول تجارت در قرن ۲۱ تبدیل کرد.

امروز انگلیسی پرگویشورترین زبان خارجی در ۱۹ کشور از ۲۵ کشور عضو اتحادیه‌ی اروپا است. شش کشوری که انگلیسی زبان اول آنها نیست هم اهمیت سیاست در زبان را نشان می‌دهند. در لیتوانی و لتونی و استونی، روسی پرگویشورترین زبان خارجی است و در اسلوونی زبان کرواتی و در اسلواکی، زبان چکی.

اما میراث فرهنگی دهه‌های پس از جنگ هم برای رشد انگلیسی به عنوان زبان جهانی بسیار مهم بود.

ایالات متحده علاوه بر دادوستد مالی با کشورهای آن سوی اقیانوس اطلس، موسیقی راک‌اندرول و جاز و بعدها دیسکو و هیپ‌هاپ را هم صادر کرد. فیلم‌های هالیوودی در سطح جهان مورد توجه قرار گرفتند و سریال‌های تلویزیونی آمریکایی به مرجع فرهنگی مردم کشورهای دیگر تبدیل شدند. فرهنگ آمریکایی همه جا حضور داشت و حس اعتماد به نفس و موفقیت را منتشر می‌کرد؛ یعنی همان چیزهایی که جنگ ویران کرده بود و جهان به آنها نیاز داشت.

اما تنها موسیقی آمریکایی نبود که زبان انگلیسی را به خانه‌های مردم سراسر جهان برده بود. گروه‌های بریتانیایی هم‌چون بیتلز و رولینگ استونز و کویین و پینک فلوید و پلیس و لد زپلین و… هم اطمینان دادند که بریتانیا از این قافله عقب نمی‌ماند.

جنبش هیپی از سانفرانسیسکو و لندن آمد. جشنواره‌های موسیقی هم‌چون جزیره‌ی وایت و وودستاک به نشانه‌های نسل جدید تبدیل شدند.

در همین رابطه این نوشته را هم بخوانید: ۱۰ نکته درباره انگلیسی که تا امروز نمی‌دانستید!

از سوی دیگر، تبلیغ‌کنندگان بر این موج فرهنگی جاری سوار شده بودند و با جذاب کردن محصولاتشان، در مصرف‌کنندگان شور و اشتیاق می‌آفریدند. یکی از روش‌های آنها برای انجام این کار، استفاده از زبان انگلیسی بود. نمونه‌ی این واژه‌های انگلیسی در زبان آلمانی، در زبان اسپانیایی، در زبان فرانسوی و در زبان ایتالیایی را در این لینک‌ها ببینید.

چگونه زبان انگلیسی جهانی شد - تبلیغات پرزرق‌وبرق به انگلیسی

بسیاری از این مثال‌های انگلیسی در تبلیغات، از شرکت‌های چندملیتی نشات می‌گیرند، شرکت‌هایی که می‌خواهند پیامشان را در همه‌ی دنیا، به یک شکل ارائه کنند اما برخی از مثال‌ها هم مربوط به شرکت‌های داخلی می‌شوند که به دنبال آن زرق‌وبرقی هستند که تنها انگلیسی می‌تواند برایشان به ارمغان بیاورد.

البته این مسئله در زبان انگلیسی هم اتفاق می‌افتد. برای مثال Haute couture و Eau de Toilette عبارت‌های فرانسوی هستند که به همین صورت در انگلیسی هم استفاده می‌شوند، چرا که گویا بسیار جذاب‌تر از معادل انگلیسی‌شان هستند!

گروه‌های موسیقی آثارشان را به انگلیسی عرضه می‌کنند تا به بیشترین مخاطب ممکن دست پیدا کنند. فیلم‌سازان هم همین‌طور. این فشار نامرئی برای تولید آثار خلاقانه به زبان انگلیسی، به جنبش فرهنگی‌ای که این زبان در نیمه‌ی دوم قرن بیستم توسعه داده اضافه می‌شود.

نقش علم و فناوری در جهانی شدن انگلیسی

قدرت جهانی ایالات متحده‌ی آمریکا با تولد کامپیوتر هم‌زمان شد و در یک چشم بر هم زدن، انگلیسی زبان انقلابِ تکنولوژی و دنیای اینترنت شد. به کیبوردی که جلوی‌تان است دقت کنید. این کیبوردها اصلاً برای کاراکترهای انگلیسی طراحی شده‌اند. بنابراین بقیه‌ی زبان‌ها و به‌ویژه زبان‌های راست به چپ، باید از روش‌های فرعی برای به کار گیری آنها استفاده کنند.

ایالات متحده‌ی آمریکا، نوآورترین کشور تکنولوژیک شده و به خاطر سیاست زبانیِ بنیان‌گذاران این کشور، زبان انگلیسی بر همه چیز مسلط شده است. (anewlanguageisanewlife.com)

آیا انگلیسی زبان اول دنیا خواهد ماند؟

بعضی‌ها در پاسخ به چگونه زبان انگلیسی جهانی شد می‌گویند چون یادگیری‌اش آسان است و زبان انعطاف‌پذیری است، اما نگاهی به گذشته، مشخص می‌کند که این نظریه چندان قابل اتکا نیست. زبان لاتین علی‌رغم سیستم فوق‌العاده پیچیده‌اش، بیش از هزار سال پرنفوذترین زبان در اروپا بود و حتی امروزه هم نوادگان آن زبان کارشان را با قدرت ادامه می‌دهند. مردم آن زمان لاتین را به همان دلایلی می‌آموختند که امروزه انگلیسی را یاد می‌گیرند؛ یعنی پیشرو بودن در زندگی و دست‌یابی به دانش.

زبان‌ها و مرزها مدام در حال تغییر هستند، اما به احتمال زیاد، آن قدر که به عمر ما قد می‌دهد، انگلیسی زبان اول دنیا باقی خواهد ماند.

در این نوشته تلاش شد به پرسش چگونه زبان انگلیسی جهانی شد پاسخ کوتاه و مفیدی داده شود. آیا شما هم با دیدگاه نویسنده موافق هستید؟ نظر خودتان را در ادامه‌ی همین نوشته، با من و سایر خوانندگان این وبلاگ در میان بگذارید. به نظر شما، چگونه زبان انگلیسی جهانی شد

منبع مورد استفاده (با تغییرات فراوان): esl-languages.com

در این نوشته از هنر این عکاسان (به ترتیب از بالا به پایین) استفاده شده است: markheybo و barnyz و VN Malazarte و Sam valadi و Fraser Mummery

درباره نویسنده

مهدی فیروزی

وبلاگ‌نویس و مدرس زبان انگلیسی و نویسنده و مترجم چند عنوان کتاب. علاقمند به تکنولوژی فکر و ایده‌پردازی و کارآفرینی و صدالبته، زبانِ انگلیسی

2 دیدگاه

  • خیلی جالب بود همین عبارت تایتل رو سرچ کردم و فقط هم نزدیک ترین مطلب همین جا بود. با تشکر

دیدگاهتان را بنویسید